Met de lancering van TalkRadio wordt in veel interviews en nieuwsitems vrijwel automatisch dezelfde vraag gesteld: is de presentator nu overbodig? Daarna volgt meestal snel de geruststelling dat dit natuurlijk niet het geval is. Dat het menselijke ambacht onvervangbaar blijft.
De tegenstelling tussen mens en AI doet het nu eenmaal goed in de media. ‘Human versus robot’. Banen die verdwijnen tegenover vakmensen die zich dapper tegen de technologie verzetten. Het levert een lekker scherp verhaal op. Alleen heeft die tegenstelling weinig te maken met de werkelijkheid.
TalkRadio wil het meest actuele online nieuwsradiostation van Nederland zijn. Een zender die 24 uur per dag doorlopend het belangrijkste nieuws brengt en je binnen twintig minuten bijpraat. Niet met lange gesprekken, meningen of uitgebreide analyses, maar met een snelle en overzichtelijke nieuwsstream. Dat is geen vervanging van bestaande radio. Het is een aanvulling op iets wat er nog niet is.
NPO Radio 1 beschikt jaarlijks over een budget van tientallen miljoenen euro’s, maar biedt geen compacte, doorlopende nieuwsvoorziening waarmee je op ieder willekeurig moment in korte tijd volledig wordt bijgepraat over het laatste nieuws. Dat is overigens niet per definitie een tekortkoming. Radio 1 maakt simpelweg een ander product.
Radio 1 en het bijna ontelbare aanbod aan Nederlandse podcasts bieden duiding, verdieping, opinie, interviews en debat en soms een vleugje entertainment. Ze geven bovendien aandacht aan nicheonderwerpen en maatschappelijke ontwikkelingen die binnen een korte nieuwsstream onvoldoende ruimte krijgen.
Daar ligt bij uitstek de kracht van journalisten, presentatoren, verslaggevers en inhoudelijke deskundigen.Precies daarom wil TalkRadio dat werk niet vervangen.
Wij proberen niet beter te zijn in alles wat bestaande media al doen. We kiezen bewust voor een duidelijk afgebakende behoefte: actueel nieuws, snel beschikbaar en de hele dag door vernieuwd. TalkRadio en Radio 1 concurreren niet zozeer inhoudelijk met elkaar. Zoals alle media concurreren we hooguit om een deel van de beperkte aandacht van het publiek.
De journalistiek verdwijnt niet
Ook journalistiek gezien ontstaat de inhoud van TalkRadio niet uit het niets. Wij maken gebruik van de journalistieke diensten en producten van het ANP, het grootste persbureau van Nederland en tevens een belangrijke nieuwsleverancier van onder meer de NOS, RTL en vrijwel alle dagbladen. De journalistieke bron is dus niet wezenlijk anders.
Het verschil zit in de manier waarop wij het nieuws verwerken en aanbieden. Waar andere media een ANP-bericht gebruiken als basis voor een artikel, televisie-item of radiogesprek, maken wij er een compacte en doorlopende audionieuwsdienst van.Technologie ondersteunt bij het selecteren, inkorten, structureren en produceren van die nieuwsuitzendingen.
De vraag is daarom niet of AI een presentator kan vervangen. De relevante vraag is welke onderdelen van het productieproces dankzij technologie sneller, slimmer en efficiënter kunnen worden uitgevoerd.
Een nieuwsbericht voorlezen is iets anders dan een minister kritisch interviewen. Een tekst samenvatten is iets anders dan een ingewikkelde maatschappelijke ontwikkeling duiden. Een geautomatiseerde nieuwsstream is iets anders dan journalistiek onderzoek verrichten. Niet iedere taak vereist dezelfde menselijke inzet, maar heeft wel elk zijn waarde.
AI is allang op de redactievloer
Daar komt bij dat AI allang niet meer uitsluitend wordt gebruikt door experimentele mediastart-ups. Op vrijwel iedere redactie wordt inmiddels op de een of andere manier met kunstmatige intelligentie gewerkt.
De invulling verschilt. AI wordt gebruikt voor transcripties, samenvattingen, vertalingen, beeldbewerking, ondertiteling, zoekwerk, data-analyse, personalisatie, distributie en het bedenken of aanscherpen van koppen. Soms gebeurt dat zichtbaar, maar vaak ook achter de schermen.
Het beeld dat traditionele media volledig ambachtelijk werken, terwijl een initiatief als TalkRadio alles aan robots overlaat, is daarom wat ongenuanceerd. Het verschil zit vooral in de mate waarin technologie wordt toegepast en hoe openlijk daarover wordt gecommuniceerd.
Ook niet alle stemacteurs kiezen niet massaal voor een loopgravenoorlog tegen AI. Steeds meer professionals onderzoeken hoe zij zelf grip kunnen houden op het gebruik van hun stem. Een aantal van de populairste Nederlandse voice-overs heeft de eigen stem bijvoorbeeld beschikbaar gesteld via een gespecialiseerd bureau voor gelicenseerde AI-stemmen.
Dat is geen capitulatie voor technologie. Het is een manier om zelf voorwaarden te stellen aan het gebruik ervan, betrokken te blijven bij nieuwe verdienmodellen en te voorkomen dat anderen zonder toestemming met hun stem aan de haal gaan.
Mijn eigen stem staat overigens ook al enige tijd op de ElevenLabs Marketplace (een veelgebruikt platform voor AI stemmen) en behoort daar tot mijn eigen verbazing tot de veelverkochte stemmen. Daarmee vervang ik niet automatisch mijn eigen werk. Ik stel een digitale versie van mijn stem beschikbaar voor toepassingen waarvoor iemand anders mij waarschijnlijk nooit persoonlijk zou hebben ingehuurd. Ook hier is de werkelijkheid dus genuanceerder dan de tegenstelling mens versus machine.
Technologie verandert de arbeidsverdeling
Mediaorganisaties hebben jarenlang geprobeerd ieder nieuw initiatief onder te brengen in bestaande structuren, redacties en formats. TalkRadio kiest voor een andere route. We gebruiken technologie voor het werk waarin technologie goed is en mensen voor het werk waarin mensen daadwerkelijk het verschil maken. Dat is geen strijd tussen mens en machine, maar meer een nieuwe arbeidsverdeling.
Misschien is juist dát voor veel traditionele media het meest confronterend. Niet dat AI morgen alle journalisten en presentatoren vervangt, maar dat kleine zelfstandige organisaties dankzij technologie ineens diensten kunnen bouwen waarvoor vroeger grote redacties, dure studio’s en meerdere managementlagen nodig waren.
Dat roept begrijpelijke vragen op over werkgelegenheid, betrouwbaarheid en journalistieke kwaliteit. Die discussie moeten we ook voeren. Maar dan wel op basis van wat er werkelijk gebeurt, in plaats van op basis van een aantrekkelijk media-item waarin de mens het opneemt tegen de robot. De toekomst van media wordt niet mens óf AI; de toekomst is mens mét AI.
RICHARD OTTO